Archetypen

Door Karin Elshout- van Gaal archetype-jung

Onlangs heb ik het spel Heilige contracten, de Reis van Caroline Myss ontdekt. Zij gaat ervan uit dat we allemaal geboren worden met een heilig contract, een afspraak om bepaalde lessen te leren en wijsheid te vergaren in dit leven. Zij ontwikkelde een nieuwe theorie van archetypen gebaseerd op het werk van Jung, Plato en verschillende eigentijdse denkers. Dat spel zette me aan het denken en al gaandeweg besloot ik om een stukje te bloggen over de archetypen van Carl Gustav Jung (1875-1961).

Jung werkte aanvankelijk met collega psychoanalyticus Sigmund Freud en koos later zijn eigen weg omdat hij het met een aantal opvattingen van Freud oneens was. Hoewel Jung’s theorieën vaak minder worden besproken dan de psychodynamische benadering van Freud, hebben zijn ideeën een invloed waarvan de gevolgen vandaag de dag nog steeds voelbaar zijn.

Archetypen

Archetypen zijn onbewuste, universele ideeënpatronen. Zoals instincten de dieren aanzetten tot automatisch gedrag, zo worden mensen door de archetypen gedreven tot een automatisch gedachten- en gevoelspatroon. Archetypen hebben vaak meerdere verschijningsvormen. Mythologie, sprookjes en goden en godinnen zijn verbeeldingen van archetypen. Jung beschouwt archetypen als verbeeldingen van universele menselijke thema’s. Ze zijn een welkom hulpmiddel voor het begrijpen van individuele en collectieve symbolen. Jung schrijft ook dat het archetype an sich niet bestaat. Het is een soort blauwdruk uit het collectief onderbewuste, die al naar gelang tijd, plaats en cultuur verschillend wordt ingevuld maar toch steeds herkenbaar blijft.

Vijf belangrijke archetypen volgens Jung

  1. De Persona: het masker wat een mens aan de buitenwereld toont, vaak om een goede indruk te maken en om de sociale omgang te versoepelen. In dat opzicht vormt de persona de grondslag van het sociale leven van de mens, en helpt hem beter te overleven. Het is mogelijk dat een persoon meer dan één masker draagt. Al die maskers samen vormen de Persona.
  2. De Schaduw: de duistere kant van het onbewuste. Het is dat deel van ons ware Zelf dat we ontkennen en liever niet toelaten in ons bewustzijn, daarin zitten onze zwakten en tekortkomingen. Het is echter een deel van onszelf dat er altijd zal zijn. Het wil voortdurend erkend worden en mee doen aan het leven. Wellicht zit de grootste dualiteit in ons bestaan opgesloten in de termen als ‘Licht’ en ‘Donker’, in termen als ‘de Zonnekant’ en ‘de Schaduwkant’. Willen we naar eenheid? Of willen we slechts één deel van de realiteit zien?
  3. De Anima (vrouwelijk deel van de psyche): dit is bij beide geslachten aanwezig, maar vormt voor mannen de onbewuste tegenpool. Anima is een van de archetypen uit het collectief onbewuste, dat deel van de innerlijke psyche dat met de vrouwelijke zijde van de man overeenkomt.
  4. De Animus (mannelijk deel van de psyche): dit is bij beide geslachten aanwezig, maar vormt bij vrouwen de onbewuste tegenpool. Anima is een van de archetypen uit het collectief onbewuste, dat deel van de innerlijke psyche dat met de mannelijke zijde van een vrouw overeenkomt. Bij een evenwichtige persoonlijkheid mogen beide delen van de psyche, animus en anima er vrijelijk zijn, in het bewustzijn en in het gedrag. Door opvoeding -en/of omgeving wordt het ene echter soms ontwikkeld en het andere veel minder.
  5. Het Zelf: de totale persoonlijkheid. Volgens Jung bestaan er twee centra van de persoonlijkheid:
    1. Het Ik is het centrum van de bewuste identiteit.
    2. Het Zelf is het centrum is van de totaal-persoonlijkheid, het is het centrale regulerende archetype van de gehele psyche, het bestuurlijke en ontwikkelingscentrum van zowel het bewuste als van het onbewuste deel. Het Zelf, als centrum van de psyche, is autonoom, wat betekent dat het buiten tijd en ruimte bestaat, het is de bron van onze dromen. Het ego ontstaat uit het archetype Zelf. Het ego wordt gevormd in de eerste levenshelft (tot ca. 35 jaar).

Enkele voorbeelden van verschijningsvormen

Familie archetypes
De vader: sterk, krachtig, regelen
De moeder: voeding, verzorgen, kalmeren
Het kind: geboorte, begin, redding

Verhaal archetypes
De held: redder, kampioen
Het meisje: zuiverheid, verlangen
De wijze oude man: kennis, begeleiding
De magiër: mysterieus, krachtig
De aarde: moeder natuur
De heks of tovenares: gevaarlijk
De bedrieger: bedriegen, verborgen

Dierlijke archetypes
De trouwe hond: onvoorwaardelijke loyaliteit
De blijvende paard: nooit opgeven
De sluwe kat: eigen belang

 

Comments are closed.