De positieve intenties van Raskolnikov

Door Rutger Huitemaschuld en boete

De uit NLP afkomstige stelling ‘achter elke gedraging schuilt een positieve intentie’ roept vaak heftige emoties op. De suggestie is dat zelfs de meest gruwelijke daden zijn de resultante van een (soms diep verborgen) verlangen naar liefde, heelheid, harmonie of groei, dus qua intentie positief. Deze vooronderstelling is niet bedoeld om ‘anything goes’ te prediken, maar om een alternatief licht te doen schijnen op wat in de rechtspraak veroordeeld wordt als misdaad.

Een exemplarisch voorbeeld kunnen we halen uit de canon van de wereldliteratuur. In 1866 publiceerde de Russische schrijver Fjodor Dostojevski ‘Misdaad en straf’, ook vertaald als ‘schuld en boete’. In dit realistische fictieboek pleegt Rodion Romanytsj Raskolnikov misschien wel de beroemdste literaire (dubbele) moord aller tijden. Hij vermoordt een oude vrouw die mensen uitknijpt door tegen woekertarieven pandjes in te nemen. Aljona Ivanovna vindt de dood als hij haar bezoekt en met een bijl van het leven berooft. Hier blijft het niet bij. Doordat hij betrapt wordt door de goedaardige stiefzus van het slachtoffer, Lizaveta, voelt hij zich op het moment genoodzaakt ook haar om te brengen. Hierna verlaat hij met een schamele buit de plaats des onheils.

 De positieve intenties van Raskolnikov

De moordenaar en hoofdpersoon is een fysiek ernstig verzwakte, straatarme ex-student. Hij staat in zijn omgeving bekend als een genie, maar ook als een beetje gek. Niemand verdenkt hem echter, aanvankelijk. Hij pleegt zijn gruweldaden vlak nadat hij erachter is gekomen dat zijn geliefde zus van plan is te trouwen met een rijke maar zijn zus minachtende man. Hij ontdekt dit middels het ontvangen van een brief van zijn moeder, die hem kort daarna met haar dochter komt bezoeken. Ze treffen een ijlende, fysiek ernstig zwakke Raskolnikov aan die verzorgd wordt door een goede vriend (Razoemichin).

Via haar aan drank verslaafde vader komt de hoofdpersoon in contact met Sonja. Omdat het gezin van Sonja straatarm is, wordt ze gedwongen zich als minderjarige te prostitueren. Nadat de haar vader in een dronken bui onder een koets belandt en op tragische wijze aan zijn einde komt, geeft Raskolnikov het gezin zijn laatste centen en wordt daarop als een held ontvangen. Hij start een vriendschap met de even religieuze als zondig levende Sonja. Op den duur weet hij zijn mond niet meer te houden en moet hij haar de moord bekennen.

Indrukwekkend is de passage waarin hij haar verklaart dat hij zichzelf heeft vermoord (door de moord te plegen heeft hij zich van zijn onschuld beroofd, zijn menselijkheid ‘vermoord’) evenals zij dat heeft gedaan door zich te prostitueren. Beiden overschreden een morele grens met de positieve intentie een ander te helpen (door aan geld te komen voor het gezin).

Nu de toets. Hoe komt een ‘goed’ mens tot ‘slechte’ daden?

Raskolnikov heeft zijn moord uitsluitend gepleegd met positieve intenties. Armoede is slechts een voor de hand motief. En dan niet eens die van hemzelf, maar vooral die van de goedwillende mensen om hem heen, zoals zijn moeder, zusje en Sonja. Wat echter ook meespeelde was zijn afkeer van de mens en diens slechtheid, zoals blijkt uit een vroege passage waarin hij droomt van een jeugdtrauma. Hij was met zijn vader op pad en zag hoe een groep dronken mannen een onschuldig paard tot de dood aan toe afranselde. Tevens komen we te weten dat Raskolnikov een filosofische instelling had die veel raakvlakken vertoont met het ideaal van het recht van de sterkste. Hij publiceerde in zijn studententijd een essay waarin hij verdedigde dat de sterke, intelligente mensen het aan de vooruitgang verplicht zijn zich boven de wet te stellen als de situatie dat vereist (tegenwoordig wordt dit sociaal-Darwinisme genoemd). Dat is voorbehouden aan slechts hen die hun eigen, aangeboren empathie kunnen overwinnen ten behoeve van het grote geheel. Slechtheid als zelfopoffering; altruïstisch geweld.

Samenvattend: Raskolnikov dacht de moord te moeten plegen om de mensheid van een kwaadaardig persoon te verlossen en de opbrengst te gebruiken ten bate van het goede doel. 

Raskolnikov raakt door gesprekken met (de religieuze) Sonja tot inkeer en besluit zich op den duur, als hij inmiddels verdacht wordt maar nog niet beschuldigd, zelf aan te geven. Hij bekent niet alleen de moord, maar ook is hij bereid de schuld op zich te nemen en ook wil hij niets weten van de in die tijd zeer moderne ‘verzachtende omstandigheden’. Hij raakt geïnterneerd in Siberië maar ziet zijn straf als een kans boete te doen en tot verlichting te komen. Hiermee neemt hij afstand van zijn oude gedachtengang. Positieve Intentie NLP

Raskolnikov kon pas over zijn moord praten toen hij vermoedde dat een ander (Sonja) vanwege haar eigen immoraliteit als prositituee zijn positieve intenties erachter kon bevatten. Pas hierna was hij bereid te veranderen (en ook hier past een NLP vooronderstelling bij: accepteer de persoon, verander het gedrag).

Pleegde Raskolnikov een goede daad? Hij vond zelf dat hij het noodzakelijke deed (en dat is vooronderstelling nummer drie van deze blog: het leek het best mogelijke gedrag met ‘de kennis van toen’). We kunnen, mogen en moeten soms daar iets van vinden. Hij veranderde echter toen zijn positieve intentie erkend werd. Goed om te onthouden, mocht u ooit een slecht persoon treffen.

Comments are closed.