NLP en Freud: verschillen en overeenkomsten

Door Rutger Huitema

Sigmund Freud (1856-1939) geldt als één van de bekendste denkers met betrekking tot de psychologie uit de vorige eeuw en, samen met Carl Jung, als grondlegger van de psychoanalyse. Zijn erfenis is nog steeds actueel. Iedereen kent Sigmund Freudbegrippen als (jeugd)’trauma’, droomduiding (het verklaren van de diepere betekenis van dromen) en ook is de relatie tussen seksualiteit en psychologie niet meer weg te denken sinds Freud. Wat maakt Freud interessant voor mensen die met NLP bezig zijn? Welke overeenkomsten en verschillen zijn er?

NLP en Freud: verschillen en overeenkomsten

Een puntsgewijze opsomming:

  • Volgens Freud vormden geest en lichaam uiteindelijk een geheel van energiestromen. Deze gedachte treffen we ook aan in de hedendaagse spiritualiteit en de new age, maar ze is veel ouder. Een vooronderstelling van het NLP is: lichaam en geest beïnvloeden elkaar. Freud was erg modern toen hij stelde, dat lichamelijke problemen een psychische oorzaak kunnen hebben. Dat betekent niet dat het verzinsels zijn. Freud begreep, zonder kennis te kunnen hebben van de neurologische achtergrond, dat psychisch lijden en lichamelijk lijden twee zijden van één medaille zijn en dat psychisch lijden lichamelijke consequenties kan hebben. Zijn taalgebruik bevatte wel een zeker dualisme: de dualiteit van eros (zelfbehoud, overlevingsdrang en hiermee kan Freud goed begrepen worden als iemand die opgroeide in de tijd dat Darwin furore maakte) en thanatos (de doodsdrift, niet in de zin van suïcidaal zijn, maar het streven naar rust, stilte en opgaan in het niets, het ‘oceanisch gevoel’). De keuze voor woorden met een Griekse oorsprong verraadt hier overigens zijn schatplichtigheid aan de filosofie. Opvallend is dat we tegenwoordig ook kunnen stellen dat psychische problemen een lichamelijke oorzaak kunnen hebben. Zo kan ongezond leven hormonale schommelingen veroorzaken, die weer aan de basis liggen van psychische ellende. Hiermee is de cirkel rond voor wat betreft de NLP vooronderstelling ‘geest en lichaam beïnvloeden elkaar (wederzijds)’.
  • Het onderscheid tussen Es, Ich en über-Ich. Het ‘Es’ slaat op de menselijke ‘oerdriften’ die onlosmakelijk verbonden zijn met de (menselijke) natuur. Merk ook hier de invloed van de evolutieleer op. Of is dat schijn en is de invloed ouder, christelijk van oorsprong? Het ‘Ich’ of ‘Ik’ of ‘Ego’ (Latijn) slaat op onze verstandelijke cognitieve vermogens, ergo het vermogen dingen aan en af te leren. Opvoeding behelst in feite dus de domesticatie van het beest in onszelf. Merk hier de Abrahamitische invloed op het denken van Freud; de dualiteit van geest en lichaam of gevoel en verstand komt al snel weer terug. Het ‘über-Ich’ is ten slotte onze Japie Krekel, het geweten. Dit wordt volgens Freud (en ik kan me daar in vinden) gevormd door de omgeving, in het bijzonder de ouders. We kunnen ook zeggen: De door Freud verlangde triomf van het verstand boven het gevoel typeert het Westerse denken al eeuwen of zelfs millennia (we treffen het ook bij de Oud-Griekse filosoof Plato aan) en grijpt ook bij Freud plaats. Bijzonder aan Freud was dat hij niet pleitte voor volledige verdringing van het gevoel. Freud nam aan dat verdringing leidt tot ophoping van negatieve energie die vroeg of laat zal uitbarsten als een vulkaan. Hierom was zijn therapie vooral gericht op het kanaliseren (een mooi alternatief woord is ‘geleiden’) van emoties.
  • Trauma en verdringing. Freud zag trauma’s als verdrongen herinneringen, die op het moment van waarnemen te pijnlijk waren en daarom als een verstoord energieveld geïsoleerd voortbestaan in het geheugen. Hij noemde dit dus trauma. Mensen die in korte tijd een grote geestelijke ontwikkeling doormaken kunnen dit merken doordat ze zich ineens open stellen voor het opnieuw beleven van herinneringen die lang ‘op de plank’ stonden in de kast van het geheugen. Hypnose was een veel gebruikte methode van Freud om mensen hiermee in contact te laten komen. Veel kritiek heeft hij gekregen op het feit dat hij vaak erg snel invulde dat er sprake geweest moest zijn van een negatieve seksuele herinnering (bijvoorbeeld de ouders betrappen tijdens de seks of zelfs misbruik). Natuurlijk zijn er ook andere traumatische ervaringen mogelijk (bijvoorbeeld gepest worden, ouders die scheiden, overlijden van dierbaren enzovoorts).
  • Het (onder)bewustzijn. Freud zag ons bewustzijn als het topje van de ijsberg. Er bestaat dus een enorm onontgonnen gebied vol informatie over onszelf, namelijk het onderbewuste. De psychoanalytici waren erop uit dit onderbewuste bloot te leggen. Hier ontstaat de kloof tussen NLP en psychoanalyse, dus tussen NLP en Freud. NLP erkent het onderbewuste en doet er zelfs een beroep op, maar zonder de intentie om het tot in detail bloot te leggen. Integendeel: NLP is gericht op het activeren van de eigen kracht er van. Dit maakt dat mensen niet onnodig hun pijn uit het verleden te hoeven (blijven) herleven. Het biedt juist de gelegenheid ermee af te rekenen door er iets nieuws aan toe te voegen. Wat is preferabel? Ik denk toch iets van beiden. Graaf en vindt. Ga daarna aan de slag met wat je gevonden hebt, anders voedt je het ‘trauma’ met nieuwe energie. ijsberg

Er bestaat nog een overeenkomst tussen Freud en NLP. Namelijk de kritiek vanuit wetenschappelijke hoek. De modellen en theorieën zijn te vaag en in het geval van Freud kunnen we met enige zekerheid zeggen dat het kader misschien wat te smal was. Zo legde hij in mijn ogen teveel nadruk op seksualiteit (tja, mannen..). Carl Jung (zie vorige blog) had een wat completere kijk op de zaak en zag de seksualiteit als een aspect van de psyche. Nog mooier is het denk ik te stellen dat seks een fysieke afspiegeling is van de mentale gesteldheid. Hierom is Freud zijn belangstelling terecht maar zijn conclusies zijn misplaatst; de gedachte dat ons gedrag herleidbaar is tot seks mist diepgang omdat seks uiteindelijk ook gedrag is. Denk in het kader hiervan aan het NLP model van de neurologische niveau’s.

Freud beïnvloedt ons denken, ook nu nog. Ieder mens vraagt zich wel eens af wat zijn of haar droom nu te betekenen heeft. Ieder mens is bekend met het (soms kwellende, soms behulpzame) innerlijke stemmetje van het geweten. Ook heb ik met dit stukje voldoende aan kunnen tonen dat bepaalde vooronderstellingen van het NLP ook bij Freud terug te vinden zijn. Bewustwording (tegenwoordig een modieus begrip) is daarbij de essentie. Freud ging daarbij de diepte in (wat zit daarbinnen nou precies?) en NLP de breedte (wat is er naast het bestaande nog mogelijk aan geestelijke groei?). Is het niet juist mooi om zowel de diepte als de breedte in te gaan?

De innerlijke kubus: breedte (nieuwe indrukken, verbreding van de horizon), de hoogte (stretchen, nieuwe vaardigheden, groei) en diepte (inzicht, zelfkennis). Wie durft er met zijn kubus aan de slag te gaan?

Comments are closed.