Rouwproces

Door Karin Elshout -van Gaal

“Ik was 22 toen ik te horen kreeg dat ik reuma heb. RA. Ook ik heb alle fasen van het hieronder genoemde rouwproces doorlopen en ben behoorlijk lang blijven hangen in een aantal fasen. Ontkennen, dat kon ik als de beste. Gewoon doen alsof ik niks mankeerde en alles kon (en later de rekening gepresenteerd krijgen). De fase van woede zal ik vast ook gehad hebben maar die herinner ik me niet meer. De onderhandelingsfase komt mij ook bekend voor. Als ik nu rust dan kan ik straks…..enz. De fase van depressie. Tja, die kwam pas heel laat, die heb ik niet zo toegelaten. Daar was mijn burn-out wellicht voor nodig :). En tot slot de fase van aanvaarding. Nou, daar heb ik extreem lang over gedaan. Dat voelde voor mij hetzelfde als mij ‘eraan overgeven’, als passief lijden, als zielig zijn. Ik denk dat ik de laatste jaren pas echt aanvaard heb dat ik zo nu en dan last heb van reuma. Ik voel mezelf geen patiënt en weet dat reuma actieve en passieve fasen kent. Dat heb ik aanvaard. Mijn doel is de actieve fasen te verminderen en verkorten tot nihil. Ik ben er van overtuigd dat ik dat kan. Met de juiste mind-set, met een passend leefritme en de juiste voeding. Balans in draagkracht en draaglast :)”

Wanneer je als mens te maken krijgt met het overlijden van een dierbare dan doorloop te een rouwproces. Dat is te snappen. Het is goed om te weten dat we een vergelijkbaar rouwproces doorlopen bij andere grote pijnpunten in ons leven.

Rouwproces het overlijden van een dierbare

Voorbeelden hiervan:

  • Diagnose krijgen van ernstige (chronische) ziekte; afscheid nemen van ons gezonde lichaam
  • Echtscheiding; afscheid nemen van je huwelijk en het leven dat je kende (en wellicht het feit dat je kinderen niet meer altijd bij je zijn)
  • Ontslag; afscheid nemen van je baan, van je collega’s (verlies van je status)

Rouwproces

 

Ontkenning / Isolering

Dit is de 1ste fase. “Nee, dit kan niet waar zijn, ik niet”. De ontkenning werkt als een buffer na een onverwacht schokkend bericht en geeft de persoon weer gelegenheid om tot zichzelf te komen. Fase 1 (de ontkenning) zal bij de meesten niet zo lang duren.

Woede

Na het niet langer kunnen ontkennen, volgt de fase van woede en ergernis. “Waarom ik??” (gevoelens zoals: ergernis, woede, afgunst en wrok). De intensiteit kan te maken hebben met gevoelens die de persoon in het verleden heeft gehad. Dit kan een moeilijke fase zijn voor familie / vrienden / hulpverleners, omdat de woede geprojecteerd kan worden op de omgeving. Een respect, begripvolle en verdraagzame houding kan de stemming verzachten.

Marchanderen

“Ja maar, als ik nou voortaan, ik zal nooit meer, ik zal heel goed….…”. Men probeert alle manieren om onder de verschrikkelijke werkelijk uit te komen. Het wordt ook wel de onderhandelfase genoemd. Gelovige mensen zullen wellicht gaan onderhandelen met ‘hierboven’. Weer anderen met zichzelf.

Depressie

De werkelijkheid is de werkelijkheid. De waarheid dringt steeds meer door. Er volgen in de regel twee soorten depressies:

  • Reactieve depressie. Treuren over geleden verliezen, praten over dingen die nu minder erg zijn om zo hetgeen wat gebeurd is te relativeren.
  • Hierna komt de voorbereidende depressie, “het stille verdriet”.  Men treurt niet over hun geleden verliezen maar juist over de toekomstige verliezen, wat er allemaal niet meer hetzelfde zal zijn als toen…Men kan het verdriet niet goed onder woorden brengen en praat dus niet veel.

Aanvaarding

“Geniet vandaag, het kan je laatste dag zijn”. In deze fase hoopt de persoon niet langer meer. Ook is de persoon niet meer gedeprimeerd of verontwaardigt over zijn/haar lot. De gevoelens zijn onder woorden gebracht. Men heeft getreurd over het verlies, nagedacht over het leven en kan nu uitrusten van zijn/haar vorige fases.
Aanvaarding: gevoel van triomf, een gevoel van vrede, rust, van positieve onderwerping aan dingen die we niet kunnen veranderen.
De meeste mensen maken deze fasen, in verschillend tempo maar in de genoemde volgorde door. Dit kan met of zonder hulp van buitenstaanders. Sommige blijven echter steken in een bepaalde fase, andere doorlopen fasen tegelijk of in andere volgorde. Ook is overlapping of overslaan van fasen mogelijk. (de fasen-theorie kan dus nooit exact toegepast worden).

Gewone rouw of gecompliceerde rouw?

Rouw is een normale en gezonde reactie op een verlies en vereist normaal gesproken geen professionele hulpverlening. Het de taak van de therapeut om alert te zijn of men te doen heeft met een verdrietig of een depressief iemand. In geval van rouw blijft er een duidelijke relatie aanwezig tussen de depressieve klachten en de gebeurtenis die ertoe aanleiding gaf. De rouwende zelf beleeft deze relatie. In geval van een depressie gaat die relatie verloren. Als een depressie niet wordt onderkend, krijgt de cliënt  geen adequate behandeling. In het omgekeerde geval geldt dat niemand is gediend met een medicalisering of psychologisering van menselijke emoties.

Uit onderzoek lijkt geconcludeerd te kunnen worden dat interventies voornamelijk effectief zijn wanneer er sprake is van gecompliceerde rouw (na overlijden van dierbaar persoon.) Het alom bekende gezegde ‘baat het niet dan schaadt het niet’ gaat hierbij niet op. Gecompliceerde rouw kan leiden tot psychiatrische problematiek, zoals depressie, angststoornissen of posttraumatische stressstoornis, tot misbruik van alcohol of geneesmiddelen of tot opleving van pre-existente psychiatrische stoornissen. Het is goed om te beseffen dat het begrip gecompliceerde rouw aan discussie onderhevig is. Het ontbreekt aan overeenstemming tussen experts over de terminologie en criteria. Daarentegen zijn er gerenommeerde vragenlijsten ontwikkeld om gecompliceerde rouw te diagnosticeren.

Er zijn verschillende verschijningsvormen van gecompliceerde rouw beschreven, die kunnen helpen bij de herkenning van problemen met rouw bij nabestaanden:

  • Bij chronische rouw zijn er duidelijk waarneembare symptomen, die in de loop van de tijd na het overlijden niet minder worden.
  • Als een rouwreactie uitblijft door langdurige ontkenning of het sterk onderdrukken van emoties, wordt gesproken van ontkende rouw.
  • In plaats van een rouwreactie kan ook een veelheid aan lichamelijke klachten gepresenteerd worden, hetgeen wijst op gesomatiseerde rouw.
  • Soms is er in de periode volgend op het verlies geen plaats voor een rouwreactie en wordt deze uitgesteld (uitgestelde rouw). Dat kan het geval zijn als de prioriteit ligt bij het opvangen van andere nabestaanden of bij verwerking van traumatische omstandigheden rondom het overlijden (getraumatiseerde rouw), maar ook als (onuitgesproken) gezinsregels over verliesverwerking iemand in het gezin verhinderen om op eigen wijze te rouwen (systeemgeblokkeerde rouw).

Rouwproces bij kinderen

Kinderen gaan vaak anders om met rouw dan volwassenen. Zij verwerken het overlijden van een dierbare meestal in stukjes. Momenten van groot verdriet worden afgewisseld met momenten dat er gewoon gespeeld wordt en het kind plezier maakt. Jonge kinderen uiten hun gevoelens van verdriet, boosheid en verwarring vaak ook op een andere manier, een manier die niet altijd even goed te herkennen is als rouw. Zo zien we vaak dat ze lichamelijke klachten melden of moeilijk of agressief gedrag vertonen. Ook boosheid, ontkenning, slaap- en eetproblemen, onrust en concentratieproblemen en het heel veel zoeken van fysiek contact zijn uitingsvormen van rouw die we veel zien bij jonge kinderen.Rouwproces het overlijden van een dierbare
Sommige kinderen lijken hun gevoelens wat weg te stoppen. Ze willen hun omgeving en vooral hun ouder(s) niet belasten met hun verdriet en hen zo in bescherming nemen. Vooral wanneer een ouder overleden is, zien we vaak dat kinderen het eigen verdriet wegdrukken om de overgebleven ouder te beschermen. Wanneer het dagelijkse leven dan weer aanvangt en het de ouder weer lukt de draad wat op te pakken, toont het kind pas de gevoelens van rouw. Dit wordt dan niet altijd opgepikt omdat het gevoel ontstaan is dat het kind goed heeft kunnen omgaan met het overlijden van de ouder. Dit herkennen van rouw is extra moeilijk wanneer het kind geen verdriet toont maar ongewenst gedrag gaat laten zien. Ook zien we dat jonge kinderen soms minder huilen op de momenten dat wij dat als volwassenen verwachten (op momenten dat we herinnerd worden aan de overledene) maar wel erg verdrietig kunnen zijn om wat in onze ogen futiliteiten zijn. Alertheid is dan ook altijd aangeraden wanneer een kind weinig emoties toont na een overlijden of enige tijd na het overlijden moeilijk gedrag begint te laten zien. Bron: http://www.opvoedadvies.nl/rouwkind.htm

 

 

 

 

 

 

Comments are closed.